“Vermijd ultra-bewerkte voeding.” Het is een advies dat je steeds vaker hoort. Documentaires, boeken en sociale media waarschuwen voor de gevaren van sterk bewerkte producten. Maar wat is ultra-bewerkte voeding eigenlijk? En is alles wat uit een fabriek komt automatisch ongezond?
Het antwoord is genuanceerder dan vaak wordt gedacht.
Bewerkt en ultra-bewerkt zijn niet hetzelfde
Allereerst is het belangrijk om onderscheid te maken tussen bewerkte voeding en ultra-bewerkte voeding. Vrijwel al het voedsel dat we eten is in zekere mate bewerkt. Een appel die wordt gewassen, diepvriesgroenten, havermout of yoghurt zijn allemaal bewerkte producten. Dat maakt ze niet ongezond. Integendeel, veel van deze producten passen juist uitstekend binnen een gezond voedingspatroon.
Waar hebben we het over?
Met ultra-bewerkte voeding worden producten bedoeld die vaak bestaan uit geraffineerde ingrediënten, toegevoegde suikers, ongezonde vetten, smaakstoffen, kleurstoffen en andere toevoegingen. Ze zijn meestal ontwikkeld om lang houdbaar, gemakkelijk en vooral erg lekker te zijn.
Voorbeelden zijn frisdrank, snoep, chips, koek, veel fastfood en sommige kant- en-klaarmaaltijden. Dit soort producten bevat vaak veel calorieën, terwijl ze relatief weinig vezels, vitamines en mineralen leveren.
Wat het onderzoek wel en niet zegt
Betekent dit dat ultra-bewerkte voeding per definitie slecht is? Nee. De wetenschap laat vooral zien dat mensen die veel ultra-bewerkte voeding eten gemiddeld een minder gezond voedingspatroon hebben en een hoger risico lopen op verschillende gezondheidsproblemen. Dat betekent echter niet automatisch dat ieder individueel product ongezond is of dat de bewerking zelf altijd het probleem is.
Neem bijvoorbeeld volkorenbrood. Ook dat is bewerkt. Toch wordt het juist aanbevolen in de Nederlandse voedingsrichtlijnen. Hetzelfde geldt voor diepvriesgroenten, ingeblikte bonen of een kwalitatief eiwitpoeder. Deze producten zijn technisch gezien bewerkt, maar kunnen prima onderdeel zijn van een gezond voedingspatroon.
Kijk ook naar de voedingswaarde
Daarom is het belangrijk om niet alleen naar de mate van bewerking te kijken, maar ook naar de voedingswaarde. Een product met veel eiwit, vezels en weinig toegevoegde suikers kan een betere keuze zijn dan een nauwelijks bewerkt product dat vooral veel verzadigd vet of suiker bevat.
En supplementen dan?
Ook supplementen worden soms onterecht op één hoop gegooid met ultra- bewerkte voeding. Een eiwitpoeder, creatine of magnesiumsupplement wordt natuurlijk geproduceerd in een fabriek. Dat maakt het echter niet automatisch ongezond. Het doel van een supplement is immers niet om een snack te vervangen, maar om een voedingsstof aan te vullen wanneer dat nodig is.
Het gaat om het totaalplaatje
Een praktische vuistregel is de 80/20-regel. Wanneer ongeveer tachtig procent van je voeding bestaat uit volwaardige producten zoals groenten, fruit, peulvruchten, volkorenproducten, noten, gezonde vetten en eiwitrijke voedingsmiddelen, is er ook ruimte voor producten die minder perfect zijn. Gezond eten draait niet om streng verbieden, maar om het totaalplaatje.
Laat je daarom niet te veel leiden door termen als ultra-bewerkt. Stel jezelf liever de vraag: levert dit product mij voedingsstoffen waar mijn lichaam iets aan heeft? Past het binnen mijn totale voedingspatroon? En eet ik het af en toe of vormt het de basis van mijn voeding?
Dat zijn uiteindelijk veel belangrijkere vragen dan alleen kijken hoe vaak een product is bewerkt.
Conclusie
Ultra-bewerkte voeding is niet automatisch ongezond, maar veel van deze producten bevatten relatief veel calorieën en weinig voedingsstoffen. De grootste gezondheidswinst zit daarom niet in het volledig vermijden van bewerkte producten, maar in het kiezen voor een voedingspatroon dat vooral bestaat uit volwaardige voeding. Een kwalitatief bewerkt product of supplement kan daar prima onderdeel van zijn. Uiteindelijk gaat gezondheid om balans, variatie en de keuzes die je iedere dag maakt.
Verder lezen
- Is suiker echt zo slecht?
- Wat betekent clean label?
- Supplementen: zin of onzin?
- Hoe lees je een supplementenetiket?
- Wat is een gezonde routine?
Bronnen
- NOVA Food Classification System
- World Health Organization (WHO) – Healthy Diet
- Voedingscentrum – Gezonde voeding
- Harvard T.H. Chan School of Public Health – The Nutrition Source
- BMJ – Systematische reviews over ultra-bewerkte voeding en gezondheid. 49
Dit artikel is bedoeld als algemene informatie en vervangt geen medisch advies. Heb je een aandoening of gebruik je medicijnen, overleg dan met een arts of diëtist.